TÜRK TARİHÇİLER
Dersaadet'te Bir Acem Kitapçı Kitap Füruş Hacı Hüseyin Ağa / Filiz Dığıroğlu

Cevdet Paşa’nın “Acem basmacılar” diye tabir ettiği İranlı kitapçılar, matbaaları, kitap basma yöntemleri, bastıkları ve sattıkları kitaplarla XIX. ve XX. yüzyıl Osmanlı matbuat tarihinin en önemli aktörlerindendir.  Matbuat tarihimizin vazgeçilmez unsurlarından biri olan Acem kitapçılar hakkında henüz kapsamlı bir çalışma yoktur. Filiz Dığıroğlu , İstanbul’daki İranlı kitapçıların bir prototipi olarak Hacı Hüseyin Efendi’nin portresi ile bu boşluğun bir kısmını doldurmuş görünüyor. Hacı Hüseyin Efendi’nin biyografisi ve faaliyetleri ile ilgili Başbakanlık Osmanlı arşivinde bulunan evraklar, kitap katalogları ve sınırlı da olsa matbuat tarihi literatürü değerlendirilerek ele alınan bu kitap sayesinde matbuat tarihimizin karanlık bir kısmı aydınlatılmaya çalışılmış.

Tebriz’de dünyaya gelip, genç yaşlarda İstanbul’a yerleşen Hacı Hüseyin Efendi’nin İstanbul’daki matbaacılık ve kitapçılık faaliyetlerine odaklanan eserde, İstanbul’daki Acem varlığı ile matbaacılık tarihine dair birçok ayrıntı yer almaktadır. Bu kitap vesilesi ile Sahafiye-i İraniye adlı matbaacılık şirketine dair edinilen yeni bilgiler de paylaşılmaktadır.

Hacı Hüseyin Efendi’nin hayat hikayesi iki açıdan önem taşımaktadır. İlki kitap ticareti ile iaşesini temin eden bir esnaf olarak, hangi kitapları basmayı tercih ettiğini, kitap tirajları ve nerelerde ne tür kitaplar sattığını göstermesi ile ilgili. Diğeri Hüseyin’in matbaacılık serüveni, XIX. yüzyıl Osmanlı okuma kültürü ve Osmanlı kitap tarihine dair ayrıntılar içermesi bakımından çok önemlidir.

Matbuat tarihimizin vazgeçilmez unsurlarından biri olan Acem kitapçılara iyi bir örnek teşkil eden Hacı Hüseyin Efendi’nin yaklaşık 100 yıllık ömrü boyunca yaptığı faaliyetler, matbuat tarihimizin karanlık bir kısmını aydınlatmaktadır. Uzun süre iştigal ettiği kağıtçılık mesleği ile işe başlayan Hüseyin Efendi, sırasıyla Kapalıçarşı’da sahaflık, Vezirhan’da matbaacılık, ardından Hakkaklarda bir kitapçı dükkanı ile Tarakçılarda kendi arsası üzerine inşa ettiği matbaası -ki mücellidhanesi ve yeni aletleri ile devri için son derece ileri bir matbaa kompleksidir- sayesinde mesleki kariyerinin zirvesine ulaşmıştır. 1825’te dünyaya gelen Hüseyin Efendi’nin sahaflık mesleğine kaç yaşında başladığı belli değildir. Ancak 48 yaşında matbaa sahibi olduğu ve 1873’ten itibaren aktif bir yayıncılık hayatı olduğu görülür. Kendi şirketinin adı ise “Şirket-i Hayriye-i Sahafiye”dir. Osmanlı matbuat tarihinde, medrese tahsili, ulema ailesinden gelmesi, kağıtçılıkla başladığı ticari hayatını, kitap satarak ve matbaasında kitap basarak sürdüren Hacı Hüseyin Efendi’nin mesleki kariyeri, Dersaadet’te bir Acem kitapçı profili olarak, oldukça önemli bir yerde durmaktadır.

Nurcan Özkaplan Yurdakul

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
163 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın
YABANCI TARİHÇİLER